سرج ارستر تابلویی OBO؛ راهنمای انتخاب V20 و V50 برای تابلو برق
توضیحات کامل در مورد سرج ارستر تابلویی
شرکت امید بنیان عمران
تنها نماینده رسمی سرج ارستر OBO آلمان در ایران
سرج ارستر تابلویی OBO؛ راهنمای انتخاب V20 و V50 برای تابلو برق
وقتی صحبت از حفاظت تابلو برق در برابر اضافه ولتاژ، صاعقه و پدیدههای گذرا میشود، انتخاب یک سرج ارستر مناسب فقط به این محدود نمیشود که «چند کیلوآمپر» جریان تخلیه دارد. نوع سیستم برق، محل نصب، سیستم زمین، وجود یا نبود سیستم حفاظت در برابر صاعقه، نوع تابلو و حتی نحوه سیمکشی میتواند روی انتخاب SPD مناسب تأثیر بگذارد.
در میان تجهیزات حفاظت در برابر اضافهولتاژ، محصولات OBO BETTERMANN به دلیل تنوع سریها، طراحی ماژولار و وجود مدلهایی برای سطوح مختلف حفاظت، در پروژههای صنعتی، ساختمانی و تأسیساتی مورد استفاده قرار میگیرند.
در این راهنما قرار است بدون پیچیدهگویی، تفاوت سریهای مهم OBO V20 و V50، کاربرد آنها، پارامترهای فنی مهم و نکاتی را بررسی کنیم که پیش از انتخاب یک سرج ارستر تابلویی OBO باید بدانید.
نکته مهم: سرج ارستر OBO جایگزین سیستم حفاظت در برابر صاعقه نیست. SPD بخشی از یک سیستم جامع حفاظت است و انتخاب و هماهنگی آن باید با طراحی شبکه، سیستم زمین و الزامات پروژه انجام شود.
سرج ارستر تابلویی چیست و چه کاری انجام میدهد؟
سرج ارستر یا Surge Protective Device (SPD) تجهیزی است که برای محدود کردن اضافهولتاژهای گذرا و هدایت جریانهای ناشی از این پدیدهها به مسیر حفاظتی طراحی میشود.
این اضافهولتاژها میتوانند در اثر صاعقه یا حتی بدون برخورد مستقیم صاعقه به ساختمان ایجاد شوند. علاوه بر اثرات صاعقه، برخی عملیات کلیدزنی در شبکه و تجهیزات الکتریکی نیز میتوانند باعث ایجاد ولتاژهای گذرا شوند.
استاندارد IEC 61643-11 تجهیزات حفاظت در برابر اضافهولتاژ متصل به مدارهای AC فشار ضعیف را پوشش میدهد و برای آنها الزامات، روشهای آزمون و مشخصات عملکردی تعیین میکند. نسخه 2025 این استاندارد اکنون مرجع جدیدتر این حوزه است.
در یک تابلو برق، SPD در شرایط عادی نباید عملکرد مدار را مختل کند؛ اما هنگام وقوع یک اضافهولتاژ گذرا، باید بتواند انرژی آن را به مسیر حفاظتی هدایت کند و ولتاژ باقیمانده در سمت تجهیزات را تا حد قابل قبول کاهش دهد.
به زبان ساده:
اضافهولتاژ → عملکرد SPD → هدایت جریان سرج → محدود شدن ولتاژ در مدار → کاهش ریسک آسیب به تجهیزات
البته میزان حفاظت واقعی فقط به خود SPD وابسته نیست. طول سیمهای اتصال، نحوه اتصال به PE، هماهنگی SPDهای مختلف و طراحی کلی سیستم نیز اهمیت زیادی دارند.
چرا برای تابلو برق به SPD نیاز داریم؟
تجهیزات امروزی نسبت به گذشته الکترونیکیتر شدهاند. PLC، درایو، کنترلرهای صنعتی، سیستمهای BMS، تجهیزات شبکه، منابع تغذیه سوئیچینگ و بسیاری از تجهیزات کنترلی در برابر اضافهولتاژهای گذرا حساس هستند.
ممکن است یک سرج آنقدر کوتاه باشد که کاربر متوجه آن نشود، اما همین پالس کوتاه بتواند به عایق، منبع تغذیه یا بخشهای الکترونیکی یک تجهیز آسیب وارد کند.
در نتیجه، استفاده از سرج ارستر تابلویی در یک پروژه حرفهای نباید صرفاً به این سؤال محدود شود که «آیا ساختمان صاعقهگیر دارد یا نه؟»
سؤالهای مهمتر عبارتاند از:
- SPD در کدام نقطه از شبکه نصب میشود؟
- آیا ساختمان دارای سیستم حفاظت خارجی در برابر صاعقه است؟
- تابلو موردنظر اصلی است یا فرعی؟
- سیستم توزیع برق TN-C، TN-S، TT یا نوع دیگری است؟
- ولتاژ کار دائم شبکه چقدر است؟
- چه سطحی از جریان ضربهای و جریان تخلیه موردنیاز است؟
- آیا نیاز به اعلام خرابی SPD در سیستم کنترل وجود دارد؟
- آیا حفاظت چندمرحلهای در پروژه در نظر گرفته شده است؟
این نگاه مهندسی، تفاوت یک انتخاب درست با خرید صرفاً بر اساس برند یا عدد kA است.
تفاوت OBO V50 و V20 چیست؟
خانواده V50 در مدلهای مربوطه به عنوان Combination Arrester Type 1+2 شناخته میشود.
برای نمونه، سرج ارستر مدل V50-B+C 3+NPE+FS با کد فنی 5093533، یک ترکیب حفاظتی Type 1+2 است که برای کاربردهای حفاظت در برابر جریان صاعقه و اضافه ولتاژ در تابلوهای توزیع طراحی شده است. مشخصات رسمی این مدل شامل جریان ضربهای 10/350 میکروثانیه برابر 12.5 kA و جریان تخلیه کل 8/20 میکروثانیه برابر 80 kA است. این مدل همچنین دارای سیگنالدهی از راه دور و نمایشگر وضعیت است.
OBO برای مدلهای V50 همچنین طراحی ماژولار و قابل تعویض را ارائه میکند و برخی نسخهها روی ریل DIN نصب میشوند.
برای مشاهده مشخصات رسمی مدل V50 میتوانید به صفحه محصول و دیتاشیت رسمی OBO مراجعه کنید:
OBO V20؛ حفاظت Type 2
V20 در خانواده SPDهای Type 2 قرار میگیرد و برای حفاظت در برابر اضافهولتاژهای گذرا در سطوح مناسب شبکه توزیع استفاده میشود.
برای مثال، خانواده V20 مدلهای یک پل، دوپل، سه پل، چهارپل، نسخههای دارای NPE و مدلهای دارای FS را شامل میشود. در یکی از نسخههای چهارپل، ظرفیت تخلیه به 40 kA برای هر پل و سطح حفاظت 1.3 kV اعلام شده است.
بنابراین نمیتوان گفت «V50 همیشه بهتر از V20 است» یا برعکس. این دو باید بر اساس جایگاه SPD در سیستم و نیاز حفاظتی پروژه انتخاب شوند.
Type 1، Type 2 و Type 1+2 چه تفاوتی دارند؟
طبقهبندی SPDها را نباید با یک مقایسه ساده «قویتر یا ضعیفتر» اشتباه گرفت. هر نوع برای شرایط و محل نصب مشخصی تعریف میشود.
SPD نوع 1
SPD نوع 1 برای شرایطی طراحی میشود که لازم است جریانهای ناشی از صاعقه با شکل موج مربوطه مدیریت شوند. در اینجا پارامتر Iimp یا جریان ضربهای با موج 10/350 µs اهمیت ویژهای پیدا میکند.
SPD نوع 2
SPD نوع 2 بیشتر برای حفاظت در برابر اضافهولتاژهای گذرا در شبکههای توزیع استفاده میشود. یکی از پارامترهای مهم در این بخش، جریان تخلیه با موج 8/20 µs است.
V20 در خانواده Type 2 قرار دارد.
SPD نوع 1+2
در برخی محصولات، دو سطح حفاظتی در یک تجهیز ترکیب شدهاند. خانواده V50 نمونهای از این ساختار است.
برای مثال، OBO مدل V50-B+C را به عنوان ترکیبی از حفاظت جریان صاعقه و حفاظت اضافهولتاژ Type 1+2 معرفی میکند.
بنابراین انتخاب Type 1، Type 2 یا Type 1+2 باید بر اساس طراحی سیستم حفاظت و محل نصب انجام شود، نه صرفاً بر اساس نام محصول.
در انتخاب سرج ارستر OBO به چه مشخصاتی توجه کنیم؟
برای SPDهای متصل به سیستمهای برق AC فشار ضعیف، استاندارد مهم IEC 61643-11:2025 است.
این استاندارد در تاریخ 18 ژوئن 2025 منتشر شده و برای تجهیزات حفاظت در برابر اثرات مستقیم و غیرمستقیم صاعقه و سایر اضافهولتاژهای گذرا کاربرد دارد.
IEC 61643-11:2025 برای تجهیزات متصل به مدارهای AC با ولتاژ تا 1000V RMS تدوین شده و فرکانسهای ترجیحی 50 و 60Hz را در نظر میگیرد. این استاندارد همچنین الزامات عملکرد، ایمنی، آزمون و ریتینگ SPD را مشخص میکند.
بنابراین در یک مقاله تخصصی که قرار است در سال 2026 منتشر شود، بهتر است بهجای معرفی IEC 61643-11:2011 بهعنوان نسخه جاری، نسخه 2025 را مبنا قرار دهیم. نسخه 2011 در IEC اکنون بهعنوان نسخه بازنشسته نمایش داده میشود و IEC نسخه 2025 را جایگزین آن کرده است.
در کنار آن، IEC 60364-5-53:2019+AMD1:2020+AMD2:2024 برای انتخاب و نصب تجهیزات حفاظتی در تأسیسات فشار ضعیف اهمیت دارد.
یکی از اولین مشخصات، حداکثر ولتاژ کار دائم SPD است.
به عنوان مثال، در محصولات OBO مدلهایی با Uc برابر 280، 320، 385، 440 و 550 ولت وجود دارد. بنابراین انتخاب مدل فقط بر اساس «سهفاز بودن تابلو» کافی نیست.
برای نمونه، OBO مدل V20-C 4-550 دارای ولتاژ 550 V و طراحی چهارپل است.
مدار سهفاز لزوماً به این معنا نیست که هر SPD سهپل باید انتخاب شود.
پیکربندیهای مختلفی مانند:
- یک پل
- دو پل
- سه پل
- چهار پل
- سه پل + NPE
- یک پل + NPE
در خانواده محصولات OBO وجود دارد.
تعداد پل مناسب باید با سیستم توزیع و نحوه حفاظت هادیهای فاز، نول و PE هماهنگ باشد.
این بخش از مشخصات را نباید با جریان مصرفی تابلو اشتباه گرفت.
پارامترهایی مانند Nominal Discharge Current (In) و Maximum Discharge Current (Imax) به توانایی SPD در مدیریت جریانهای گذرا مربوط هستند.
برای مثال، در سری V20 مقدار جریان تخلیه 8/20 µs بسته به مدل متفاوت است و در نسخههای مختلف میتواند تا 40 kA در هر پل برسد.
در SPDهای Type 1 یا ترکیبی Type 1+2، پارامتر Iimp با موج 10/350 µs اهمیت دارد.
برای مدل V50-B+C 3+NPE+FS، OBO مقدار 12.5 kA را برای جریان ضربهای 10/350 µs در مسیرهای مربوطه و 50 kA برای مسیر N/PE اعلام کرده است.
هرچه اضافهولتاژ باقیمانده در شرایط آزمون پایینتر باشد، حفاظت بالقوه بهتری برای تجهیزات فراهم میشود؛ البته این پارامتر باید در کنار سایر مشخصات و معماری سیستم بررسی شود.
در یکی از خانوادههای V20 مقدار Up برابر 1.3 kV اعلام شده است.
SPDهای سریع میتوانند در بازههای بسیار کوتاه به اضافهولتاژ واکنش نشان دهند.
برای نمونه، OBO برای مدل V20-2-385 مقدار زمان پاسخ کمتر از 25 ns را اعلام کرده است.
اگر تابلو در یک سیستم صنعتی، BMS یا اتوماسیون قرار دارد، ممکن است لازم باشد خرابی SPD از راه دور به سیستم کنترل اعلام شود.
مدلهای دارای FS به کنتاکت سیگنالدهی مجهز هستند. برای نمونه، V50-B+C 3+NPE+FS دارای خروجی سیگنالدهی از راه دور است.
-
راهنمای انتخاب SPD بر اساس Uc، Up، In و Imax برای مطالعه مقاله فوق و سایر مقالات تخصصی ما در حوزه برق بر روی لینک کلیک نمایید.
سرج ارستر OBO برای تابلو اصلی بهتر است یا تابلو فرعی؟
Type 2 یکی از رایجترین کلاسهای SPD برای حفاظت در تابلوهای توزیع است.
مدل OBO V20-3+NPE-280 در همین گروه قرار میگیرد.
OBO این محصول را یک Surge arrester Type 2 معرفی میکند و کاربرد آن را برای همبندی حفاظتی در برابر اضافهولتاژ در تابلوهای اصلی و فرعی ذکر کرده است.
در دیتاشیت V20-3+NPE-280، مقادیر مهمی مانند:
- Un = 230V AC
- Uc = 280V AC
- In = 20kA
- Imax = 40kA
- Itotal = 60kA
- Up = 1.3kV
برای مسیر L-N گزارش شده است.
این اعداد را نباید جدا از یکدیگر تفسیر کرد.
برای مثال، اینکه محصولی Imax برابر 40kA دارد، بهتنهایی به معنی «بهترین SPD بازار» نیست.
نحوه نصب سرج ارستر تابلویی OBO؛ چرا طول سیم مهم است؟
Type 1+2 یا SPD ترکیبی، دو سطح حفاظتی را در یک تجهیز ترکیب میکند.
این نوع محصول زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که پروژه به حفاظت در برابر جریانهای مرتبط با صاعقه و همچنین Surgeهای ناشی از آن نیاز داشته باشد.
در خانواده محصولات OBO، سریهایی مانند V25 و V50 در این گروه قرار میگیرند.
برای مثال، OBO مدل V50-3+NPE-280 را یک Lightning current combination arrester Type 1+2 معرفی میکند. این محصول برای همبندی حفاظتی در برابر جریان صاعقه مطابق VDE 0185-305 و IEC 62305 طراحی شده است.
آیا سرج ارستر نیاز به فیوز پشتیبان دارد؟
این سؤال را نمیتوان برای همه مدلها با یک «بله» یا «خیر» پاسخ داد.
نوع و مقدار حفاظت بالادست باید مطابق دستورالعمل سازنده، مشخصات SPD، جریان اتصال کوتاه احتمالی و حفاظت موجود در تابلو بررسی شود.
برای مثال، OBO در مستندات محصولات خود حداکثر حفاظت اضافهجریان بالادست را برای مدلهای مختلف مشخص میکند. در یک مدل V50، حداکثر فیوز پشتیبان 160 A اعلام شده است، در حالی که مدل دیگری ممکن است مقدار متفاوتی داشته باشد.
بنابراین جملههایی مثل «هر سرج ارستری حتماً به فیوز 160 آمپر نیاز دارد» از نظر مهندسی قابل تعمیم نیست.
قاعده صحیح این است:
مقدار و نوع حفاظت پشتیبان را از دیتاشیت همان مدل SPD و شرایط واقعی تابلو تعیین کنید.
سرج ارستر OBO چه تفاوتی با برقگیر صاعقه دارد؟
در بازار ایران گاهی واژههای «برقگیر»، «صاعقهگیر» و «سرج ارستر» به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما از نظر فنی بهتر است آنها را یکی ندانیم.
سیستم حفاظت خارجی در برابر صاعقه برای مدیریت و هدایت جریان صاعقه در ساختمان طراحی میشود؛ در حالی که SPD برای محدود کردن اضافهولتاژهای گذرا و حفاظت از مدارها و تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی استفاده میشود.
استاندارد سری IEC 62305 چارچوب حفاظت در برابر صاعقه را پوشش میدهد و نسخههای جدید این مجموعه در سالهای 2024 و 2026 منتشر شدهاند.
به همین دلیل، نصب یک سرج ارستر در تابلو به معنی بینیازی از طراحی سیستم حفاظت در برابر صاعقه نیست.
در پروژههای حرفهای، این دو موضوع در کنار یکدیگر دیده میشوند:
سیستم حفاظت در برابر صاعقه + همبندی و ارت مناسب + SPDهای هماهنگ = معماری کاملتر حفاظت
V20 یا V50؛ کدام را انتخاب کنیم؟
به جای اینکه یک مدل را برای تمام پروژهها پیشنهاد کنیم، بهتر است انتخاب را مرحلهبهمرحله انجام دهیم.
| وضعیت پروژه | گزینهای که باید بررسی شود |
|---|---|
| نیاز به SPD نوع 2 | خانواده OBO V20 |
| نیاز به حفاظت ترکیبی Type 1+2 | خانواده OBO V50 |
| وجود سیستم حفاظت خارجی در برابر صاعقه | بررسی Type 1 یا Type 1+2 بر اساس طراحی |
| تابلو فرعی و حفاظت در سطح توزیع | بررسی V20 و معماری هماهنگ SPD |
| نیاز به اعلام خرابی به BMS/PLC | نسخه دارای FS |
| سیستم سهفاز + نول | بررسی مدلهای 3+NPE متناسب با سیستم شبکه |
| شبکه با ولتاژ متفاوت | انتخاب Uc متناسب با شبکه، نه صرفاً تعداد پل |
این جدول فقط نقطه شروع است. انتخاب نهایی باید بر اساس نقشه تکخطی، سیستم زمین، ولتاژ شبکه، سطح اتصال کوتاه، محل نصب و الزامات پروژه انجام شود.
اشتباهات رایج هنگام خرید سرج ارستر OBO
فقط بر اساس عدد kA خرید نکنید
40 یا 50 کیلوآمپر بهتنهایی مشخص نمیکند یک SPD برای پروژه شما مناسب است.
ولتاژ Uc را نادیده نگیرید
SPD باید با ولتاژ کار دائم شبکه سازگار باشد.
تعداد پل را از روی تعداد فاز حدس نزنید
پیکربندی N/PE و نوع سیستم زمین در انتخاب آرایش SPD اهمیت دارد.
Type 1+2 را صرفاً «قویتر» از Type 2 ندانید
این دو برای نقشهای متفاوت در سیستم حفاظت استفاده میشوند.
نصب را دستکم نگیرید
طول و مسیر هادیهای اتصال، بهخصوص مسیرهای مرتبط با PE، مستقیماً بر عملکرد عملی سیستم حفاظت اثر میگذارد.
به کد محصول دقت کنید
در محصولات OBO مدلهایی وجود دارند که در نگاه اول مشابه هستند، اما از نظر تعداد پل، Uc، FS، نوع شبکه و سایر پارامترها تفاوت دارند.
چرا خرید سرج ارستر OBO باید با مشاوره فنی همراه باشد؟
یک SPD محصولی نیست که صرفاً با مقایسه قیمت چند فروشگاه بتوان درباره مناسب بودن آن تصمیم گرفت.
ممکن است دو محصول هر دو برای «تابلو سهفاز» معرفی شوند، اما یکی برای یک ساختار شبکه خاص مناسب باشد و دیگری انتخاب درستی نباشد.
برای انتخاب دقیق بهتر است حداقل این اطلاعات مشخص باشد:
- ولتاژ شبکه
- تکفاز یا سهفاز بودن
- نوع سیستم زمین
- تابلو اصلی یا فرعی بودن
- وجود یا عدم وجود سیستم حفاظت خارجی در برابر صاعقه
- محل نصب SPD
- مشخصات حفاظت بالادست
- نیاز یا عدم نیاز به ریموت سیگنال
- کد دقیق محصول موردنظر
اگر این اطلاعات مشخص باشند، انتخاب بین مدلهای OBO بسیار دقیقتر انجام میشود.
جمعبندی؛ کدام سرج ارستر تابلویی OBO برای پروژه شما مناسب است؟
خانواده سرج ارسترهای تابلویی OBO فقط یک محصول با چند ظرفیت مختلف نیست. V20 و V50 هر کدام جایگاه مشخصی در معماری حفاظت دارند و انتخاب صحیح آنها باید بر اساس سطح حفاظتی موردنیاز، محل نصب، نوع شبکه و مشخصات فنی پروژه انجام شود.
OBO V20 در خانواده SPDهای Type 2 قرار میگیرد و برای کاربردهای حفاظت در برابر اضافهولتاژهای گذرا در شبکههای توزیع گزینهای مهم است.
V50 نیز در مدلهای مربوطه به عنوان SPD ترکیبی Type 1+2 عرضه میشود و میتواند در معماریهایی که مدیریت جریانهای ناشی از صاعقه و اضافهولتاژ در سطح بالاتری موردنیاز است، مورد بررسی قرار گیرد.
در نهایت، انتخاب یک سرج ارستر تابلویی OBO زمانی حرفهای است که محصول، سیستم برق، سیستم زمین، حفاظت در برابر صاعقه و روش نصب همگی به عنوان یک مجموعه دیده شوند.
اگر برای یک تابلو برق مشخص قصد انتخاب SPD دارید، بهترین روش این است که نقشه تکخطی، ولتاژ شبکه، نوع سیستم زمین و مشخصات تابلو بررسی شود و سپس کد دقیق محصول انتخاب شود؛ نه اینکه صرفاً بر اساس قیمت یا عدد جریان تخلیه تصمیمگیری شود.
سوالات متداول در زمینه سرج ارستر تابلویی OBO
یکی از اولین مشخصات، حداکثر ولتاژ کار دائم SPD است.
به عنوان مثال، در محصولات OBO مدلهایی با Uc برابر 280، 320، 385، 440 و 550 ولت وجود دارد. بنابراین انتخاب مدل فقط بر اساس «سهفاز بودن تابلو» کافی نیست.
برای نمونه، OBO مدل V20-C 4-550 دارای ولتاژ 550 V و طراحی چهارپل است.
مدار سهفاز لزوماً به این معنا نیست که هر SPD سهپل باید انتخاب شود.
پیکربندیهای مختلفی مانند:
- یک پل
- دو پل
- سه پل
- چهار پل
- سه پل + NPE
- یک پل + NPE
در خانواده محصولات OBO وجود دارد.
تعداد پل مناسب باید با سیستم توزیع و نحوه حفاظت هادیهای فاز، نول و PE هماهنگ باشد.
این بخش از مشخصات را نباید با جریان مصرفی تابلو اشتباه گرفت.
پارامترهایی مانند Nominal Discharge Current (In) و Maximum Discharge Current (Imax) به توانایی SPD در مدیریت جریانهای گذرا مربوط هستند.
برای مثال، در سری V20 مقدار جریان تخلیه 8/20 µs بسته به مدل متفاوت است و در نسخههای مختلف میتواند تا 40 kA در هر پل برسد.
در SPDهای Type 1 یا ترکیبی Type 1+2، پارامتر Iimp با موج 10/350 µs اهمیت دارد.
برای مدل V50-B+C 3+NPE+FS، OBO مقدار 12.5 kA را برای جریان ضربهای 10/350 µs در مسیرهای مربوطه و 50 kA برای مسیر N/PE اعلام کرده است.
هرچه اضافهولتاژ باقیمانده در شرایط آزمون پایینتر باشد، حفاظت بالقوه بهتری برای تجهیزات فراهم میشود؛ البته این پارامتر باید در کنار سایر مشخصات و معماری سیستم بررسی شود.
در یکی از خانوادههای V20 مقدار Up برابر 1.3 kV اعلام شده است.
خیر. Uc، Up، In، Imax، Iimp، تعداد پل، نوع سیستم زمین، محل نصب، سیستم حفاظت در برابر صاعقه و حفاظت بالادست نیز باید بررسی شوند.