راهنمای انتخاب جعبه تقسیم توکار و روکار برای نصب حرفهای و ایمن
در دنیای تاسیسات برقی ساختمان، انتخاب درست یک جعبه تقسیم برق اهمیت حیاتی دارد. وقتی تصمیم میگیرید که از جعبه تقسیم برق توکار یا جعبه تقسیم برق روکار استفاده نمایید، در واقع دارید پایهای برای ایمنی و نظم سیمکشی بنا میگذارید. جعبه تقسیم توکار در دل دیوار پنهان میشود — مناسب برای فضاهایی که طراحی داخلی مهم است و ظاهر سیمکشی نباید آشکار باشد. در مقابل، جعبه تقسیم روکار بر سطح دیوار یا سقف سوار میشود، ساده و سریع نصب میگردد و برای فضاهایی کاربرد دارد که دسترسی سریع به اتصالات مهم است.
همچنین، یک انتخاب مناسب ضمن تسهیل کار برقکشی، امنیت را افزایش میدهد. استفاده از جعبه تقسیم برق توکار باعث میشود سیمها و اتصالات در دل دیوار محفوظ بمانند، از تماس مستقیم با دست یا جوندگان و رطوبت دور باشند؛ در نتیجه خطر اتصالی یا ضربه کاهش یابد. برعکس، جعبه تقسیم برق روکار مزیتی در راحتی نصب و دسترسی آسان دارد — گزینهای مناسب برای فضاهایی که امکان یا تمایل به تخریب دیوار وجود ندارد یا باید اتصالات زود به زود بررسی یا تغییر یابند. در هر دو حالت، رعایت استانداردها و انتخاب جنس مناسب جعبه، تضمینی برای ایمنی و استحکام سیستم برق ساختمان شماست.
جعبه تقسیم چیست و چه کاربردی دارد؟
جعبه تقسیم برق — که گاهی به آن «جعبه اتصال» یا «جانکشن باکس» نیز گفته میشود — محفظهای ایمن است برای جای دادن و محافظت از اتصالات و انشعابهای سیمکشی داخل دیوار یا سطح ساختمان. به عبارت دیگر، سیمها و کابلهای برق از طریق لوله یا کابل وارد جعبه تقسیم میشوند؛ سپس درون آن با استفاده از ترمینال یا اتصالات مناسب، شاخهکشی (انشعاب) انجام میگیرد.
کاربردهای اصلی جعبه تقسیم برق
- ایمنی سیمکشی: جعبه تقسیم باعث میشود اتصالات و سیمها از دید و دسترس محافظت شوند، در برابر تماس مستقیم، رطوبت، ضربه و خطرات احتمالی عایق شوند.
- نظم و ساماندهی سیمها: کابلها وقتی وارد ساختمان میشوند، اگر بخواهند مستقیماً به پریز ها و روشناییها بروند، ممکن است خیلی پیچیده و نامرتب شوند. جعبه تقسیم انعطاف میدهد تا سیمها بهصورت منظم و سازمان یافته تقسیم و هدایت شوند.
- انشعابگیری و توزیع برق: وقتی نیاز باشد جریان اصلی برق به چند شاخه جداگانه برسد (مثلاً برای روشنایی، پریزها، کلیدها)، جعبه تقسیم نقش مرکزی دارد تا تقسیم جریان بهدرستی انجام شود.
- مناسب برای محیطهای مختلف: بسته به نوع جنس و مدل (پلاستیکی، فلزی، ضد آب و …)، جعبه تقسیم قابل استفاده در ساختمانهای مسکونی، صنعتی، کارگاهی یا exterior است.
انواع جعبه تقسیم بر اساس نحوه نصب
- جعبه تقسیم برق روکار (Surface-mounted / Surface box): این نوع جعبه تقسیم مستقیماً روی سطح دیوار یا سقف نصب میشود. در نصب روکار نیازی به کندن دیوار یا ایجاد حفره نیست.
- جعبه تقسیم برق توکار (Flush-mounted / Flush box): این مدل داخل دیوار یا سقف قرار میگیرد، طوری که بدنهی جعبه معمولاً پوشیده میشود و فقط درپوش یا بخش پوشاننده دیده میشود.
|
ویژگی / معیار
|
جعبه تقسیم روکار
|
جعبه تقسیم توکار
|
|---|---|---|
|
نحوه نصب |
روی سطح دیوار/سقف (بدون نیاز به حفر دیوار) |
داخل دیوار یا سقف (نیاز به حفر یا شیار برای نصب) |
|
ظاهر و زیبایی |
ظاهر صنعتیتر، جعبه بیرون دیده میشود — مناسب فضاهای فنی، صنعتی یا فضاهایی که ظاهر سیمکشی مهم نیست |
ظاهر تمیزتر و مرتبتر — سیمکشی مخفی است و برای فضاهای مسکونی / اداری مناسبتر است |
|
دسترسی و نگهداری |
آسان برای بازدید و تعمیرات — چون جعبه قابل مشاهده است و بیرون نصب شده شبکههای صنعتی و تجهیزات حساس |
نیاز به باز کردن دیوار یا دسترسی ویژه در صورت تعمیر — تعمیر و تغییر مسیر سیم دشوارتر |
|
نیاز به ساخت و ساز / زمان نصب |
سریعتر نصب میشود؛ مناسب بازسازی یا مکانهای با دیوار ثابت/سیمانی |
نصب پیچیدهتر و زمانبرتر — مناسب ساختمانهای جدید یا زمانی که کار برقکشی از ابتدا انجام میشود |
|
کاربرد معمول |
مکانهای صنعتی، کارگاه، پارکینگ، زیرزمین، دیوارهای آجری/سیمانی بدون گچکاری |
ساختمان مسکونی، اداری، فضاهایی که نیاز به ظاهر مرتب و زیبا دارند |
|
هزینه نصب و مصالح جانبی |
معمولاً کمتر — نیازی به ایجاد حفره یا گچکاری دوباره نیست |
احتمالاً بیشتر — چون نیاز به برش دیوار یا شیار دارد و پس از آن باید دیوار ترمیم شود |
🔎 نکات مهم در انتخاب نوع مناسب
- اگر ساختمان در حال بازسازی است یا دیوار بتنی/سیمانی دارد و نمیخواهی گچکاری انجام دهی → روکار مناسبتر است.
- اگر فضای داخلی حساس به زیبایی و نظم است (خانه، دفتر، فضاهای مسکونی/اداری) → توکار گزینهٔ بهتر و متداولتر است.
- وقتی امکان دسترسی سریع برای تعویض یا بازدید سیمها مورد نیاز است (کارگاه، زیرزمین، سوله) → روکار راحتتر است.
- اگر ایمنی، مخفیسازی سیمها و ظاهر مرتب هدف باشد — مثلاً داخل دیوار مخفی کردن سیمها — → توکار برتر است.
بررسی اولیه جعبه تقسیم برق توکار
جعبه تقسیم توکار معمولاً بهصورت «مخفی» در دیوار یا سقف نصب میشود؛ یعنی بدنه اصلی جعبه درون دیوار قرار میگیرد و فقط درپوش (cover) یا قاب نمای آن دیده میشود. این جعبهها میتوانند از مواد مختلف ساخته شوند: پلاستیکی (مثل PVC یا پلیمر) یا فلزی (ورق فلزی، گالوانیزه یا آلومینیوم). انتخاب ماده بستگی دارد به نوع کاربرد، محل نصب (داخل ساختمان، محیط مرطوب، صنعتی و …) و نیاز به مقاومت.از نظر ساختار داخلی، جعبه تقسیم توکار دارای فضای کافی برای ورود کابل یا لوله برق، قرار دادن اتصالات یا ترمینالها و انشعاب سیمها است.
اگر جعبه تقسیم برق توکار از جنس فلزی باشد، ممکن است دارای قابلیت اتصال به ارت (سیم ارت) و پوشش مقاوم در برابر خوردگی یا شرایط محیطی باشد. از نظر استاندارد محافظتی (مثلاً در برابر گردوغبار، رطوبت یا آب) باید متناسب با محل نصب انتخاب شود — به ویژه اگر مکان داخلی در معرض رطوبت یا فضای باز باشد.
مزایای جعبه تقسیم توکار
- ظاهر مرتبتر و زیباتر: چون جعبه داخل دیوار قرار میگیرد، سیمکشی و اتصالات قابل دید نیست — این امر در فضاهای مسکونی، اداری یا فضاهایی که زیبایی داخلی مهم است، مزیت بزرگی است.
- حفاظت بیشتر از سیم و اتصالات: بدنه و درپوش جعبه، سیمها و ترمینالها را در برابر تماس مستقیم، ضربه، گردوغبار، جوندگان یا تماسهای تصادفی محافظت میکند.
- قابلیت استفاده در سیستم سیمکشی منظم و اصولی: برای ساخت ساختمان نو یا بازسازی ساختار سیمکشی — وقتی میخواهیم انشعابها و شاخهکشیها بهصورت استاندارد و حرفهای صورت بگیرد — جعبه توکار انتخاب مناسبی است.
- ایمنی و استاندارد بودن نصب دائم: در تاسیسات دائمی و ساختارهایی که سیمکشی پایدار دارند، جعبه تقسیم با درپوش و حفاظ مناسب باعث کاهش خطر اتصال کوتاه و شوک الکتریکی میشود
معایب و محدودیتهای جعبه تقسیم توکار
- دسترسی دشوار برای تعمیر یا بازدید: چون جعبه داخل دیوار است، اگر نیاز به بازدید سیمها یا تعویض اتصال باشد، ممکن است نیاز به شکافتن دیوار یا تخریب بخشی از آن باشد — که هزینه و زحمت بیشتری دارد.
- فضای محدود داخلی: اگر سیمها یا کابلهای زیادی بخواهند وارد جعبه شوند، یا نیاز به انشعابهای متعدد باشد، فضای داخل باکس شاید کافی نباشد — که ممکن است باعث نامرتبی، فشار بر سیمها یا عملکرد ضعیف شود.
- پیچیدگی نصب و نیاز به ساخت و ساز: نصب توکار معمولاً زمانبرتر است، نیاز به ایجاد شیار یا حفر داخل دیوار دارد و باید با دقت انجام شود تا جعبه بهطور صحیح و تراز قرار گیرد؛ این موضوع در ساختمانهای قدیمی یا دیوارهای سنگی/بتنی ممکن است سختتر باشد.
- هزینه و بازسازی احتمالی: اگر بعد از نصب نیاز به تعمیر یا تغییر سیمکشی باشد، باز کردن دیوار و بازسازی آن ممکن است هزینه و زمان صرف کند.
بررسی اولیه جعبه تقسیم برق روکار
جعبه تقسیم روکار غالباً روی سطح دیوار یا سقف نصب میشود — یعنی روی گچ، آجر یا بتن بهصورت ظاهری قرار میگیرد؛ نیازی به ایجاد حفره در دیوار و گچکاری مجدد ندارد. این جعبهها میتوانند از مواد مختلف ساخته شوند: پلاستیک (مثل PVC، ABS و غیره) یا فلز (ورق فلزی، فولاد یا آلومینیوم). مدلهای پلاستیکی معمولاً سبکتر هستند و نصبشان سادهتر است.
مدلهای فلزی جعبه تقسیم برق روکار — بهویژه اگر در محیطهایی با شرایط خاص (رطوبت، خطر ضربه، نیاز به مقاومت) استفاده شوند — از استحکام بالاتر، مقاومت در برابر ضربه، حرارت و در برخی موارد توانایی ارت یا اتصال ارت پشتیبانی میکنند. در نسخههای مرغوبتر، بدنه ممکن است مقاومت در برابر رطوبت، گرد و غبار و عوامل محیطی داشته باشد — مناسب برای مکانهایی مثل زیرزمین، فضای صنعتی، پارکینگ یا محیطهای مرطوب.
مزایای جعبه تقسیم روکار
- نصب آسان و سریع: نصب روکار سادهتر است و نیاز به ساختار پیچیده دیوار ندارد. اگر ساختمانی قدیمی باشد یا نمیخواهید دیوار را تخریب کنید، روکار انتخاب راحتی است.
- دسترسی آسان برای بازدید و تعمیرات: چون در سطح دیوار یا سقف قرار دارد، در صورت نیاز به بررسی کابلها یا اتصالات، باز کردن آن سریع و ساده است.
- انعطافپذیری و امکان تغییر سریع مسیر سیمکشی یا انشعابها: در پروژههای توسعه یا تغییر سیمکشی، اضافه کردن یا جابجایی جعبه روکار راحتتر از جعبههای توکار است.
- مناسب برای محیطهایی با امکان رطوبت، گرد و غبار یا شرایط صنعتی (خیلی از جعبههای روکار فلزی): اگر باکس فلزی و با کیفیتی انتخاب شود، مقاومت خوبی در برابر شرایط سخت دارد.
- اقتصادیتر در پروژههای بازسازی یا زمانی که نمیخواهید دیوار را تخریب کنید: هزینه نصب پایینتر و دردسر کمتر.
معایب و محدودیتهای جعبه تقسیم روکار
- ظاهر نه چندان مرتب یا زیبا: چون جعبه و کابلها روی دیوار دیده میشوند، ممکن است برای فضاهای مسکونی یا اداری که ظاهر اهمیت دارد مناسب نباشد.
- احتمال آسیبپذیری بیشتر: در محیطهای پرتردد یا مکانهایی که امکان ضربه یا تماس فیزیکی وجود دارد، جعبه روکار در معرض آسیب است.
- در محیطهای با کابلکشی زیاد یا انشعابات متعدد، ممکن است محدودیت فضا یا چیدمان مناسب وجود داشته باشد — اگر تعداد سیم یا شاخه زیاد باشد، ممکن است جعبه نیاز به باکس بزرگتر یا طراحی دقیقتری داشته باشد. (این نکته عمدتاً از الزامات فنی سیمکشی و ایمنی برمیآید)
- برای کاربردهای دائم یا سنگین — اگر از پلاستیک استفاده شود — ممکن است دوام و مقاومت کافی نداشته باشد: پلاستیک در برابر ضربه، حرارت بالا یا فشار زیاد ضعیفتر است.
انواع جعبه تقسیم از نظر جنس بدنه
در ادامه انواع جعبه تقسیم بر اساس جنس بدنه — یعنی «جعبه تقسیم پلاستیکی (PVC / پلاستیک)»، «جعبه تقسیم فلزی» و «جعبه تقسیم ضدآب / با استاندارد IP (مثلاً IP65 و بالاتر)» — را همراه با ویژگیها، مزایا و محدودیتهای هر کدام توضیح میدهم:
جعبه تقسیم پلاستیکی (PVC / ABS / پلیکربنات)
جعبه تقسیم پلاستیکی عمدتاً در سیستمهای برق ساختمان — مسکونی، اداری یا تجاری — کاربرد دارد. وقتی سیمکشی داخل دیوار یا مسیرهایی که کابلها باید به چند شاخه تقسیم شوند انجام میشود، این جعبهها محل امن و منظمی برای اتصال سیمها و انشعابگیریها فراهم میکنند. معمولاً در فضاهای داخلی و خشک استفاده میشوند — مثل پشت کلید و پریزها، مسیرهای سیمکشی دیواری یا سقفی در ساختمان، مجاری لولهکشی یا کانالهای پلاستیکی و …؛ یعنی هر جایی که شرایط محیطی (رطوبت، گرد و غبار زیاد، ضربه شدید) خیلی سخت نیست. اگر جعبه پلاستیکی همراه با درجه حفاظتی مناسب (IP مناسب) باشد، میتوان در محیطهایی با رطوبت یا شرایط بیرونی نسبتاً کنترلشده نیز از آن استفاده کرد؛ اما معمولاً کاربرد اصلیاش برای فضاهای داخل ساختمان و سیمکشی داخلی است. ویژگیها و ساختار:
- بدنه از پلاستیکهایی مثل PVC، ABS یا پلیکربنات ساخته میشود.
- غالباً سبکاند و نصبشان سادهتر است.
- عایق الکتریکی هستند — یعنی برخلاف فلز، رسانا نیستند و نیازی به اتصال زمین (ارت) ندارند.
مزایا و معایب استفاده از جعبه تقسیم پلاستیکی
مزایا استفاده از جعبه تقسیم برق پلاستیکی
سبکی و سهولت نصب: نصب سریع و آسان، مناسب برای پروژههای مسکونی یا کوچک.
مقرونبهصرفه بودن: معمولاً هزینهشان کمتر از جعبههای فلزی است.
مقاومت در برابر زنگزدگی و خوردگی: چون فلز ندارند، دچار زنگزدگی نمیشوند.
عایق الکتریکی: خطر برقگرفتگی یا اتصال بدنه کاهش مییابد.
معایب استفاده از جعبه تقسیم برق پلاستیکی
- مقاومت مکانیکی و حرارتی کمتر: نسبت به فلز ضعیفتر هستند؛ ممکن است در صورت ضربه شدید یا حرارت زیاد آسیب ببینند یا ذوب شوند.
- مناسبت کمتر برای محیطهای پر فشار یا صنعتی: در کاربردهای سنگین، صنعتی یا محیط با حرارت/رطوبت بالا، پلاستیک ممکن است عملکرد قابل اعتماد نداشته باشد.
جعبه تقسیم فلزی (فلز — فولاد، آلومینیوم، استیل و …)
جعبههای تقسیم فلزی اغلب در محیطهایی بهکار میروند که سیمکشی یا کابلها تحت شرایط سخت — مانند رطوبت، گرد و غبار، مکانهای صنعتی، محیطهای بیرونی (فضای باز)، پارکینگ، زیرزمین یا کارگاه — هستند. چنین محیطهایی ممکن است برای جعبههای پلاستیکی مناسب نباشند، ولی فلز به دلیل مقاومت بیشتر — در برابر ضربه، فشار، رطوبت و خورندگی — انتخاب منطقیتری است.
هنگامی که کابلها با غلاف فلزی یا لوله فلزی عبور میکنند (مثلاً لولههای فلکسیبل یا conduit فلزی) یا سیمکشی صنعتی وجود دارد، استفاده از جعبه فلزی تقریباً الزامی است — چون باکس فلزی امکان «ارت» (زمین‑شدن بدنه) را فراهم میکند و به ایمنی برق کمک میکند. همچنین اگر قرار است اجزای سنگین نصب شوند (مثلاً تجهیزات روشنایی سنگین، تابلوها، موتور یا ماشینآلات سبک) — فلز بهخاطر استحکام بالاتر و تحمل بار بهتر، مناسبتر است تا باکس پلاستیکی که شکنندهتر است. ویژگیها و دوام جعبه تقسیم فلزی
- مقاومت مکانیکی بالا: بدنه فلزی در برابر ضربه، فشار و فشارهای ناشی از وزن بهتر مقاومت میکند؛ این یعنی خطر ترکخوردگی یا شکستن در اثر ضربه بسیار کمتر است نسبت به پلاستیک.
- مقاومت در برابر آتش و حرارت: فلز نقطه ذوب خیلی بالاتری نسبت به پلاستیک دارد؛ بنابراین اگر در محیطی احتمال گرمای بالا یا آتش باشد، جعبه فلزی ایمنی بیشتری دارد.
- مناسب برای محیطهای مرطوب یا خورنده: بعضی جعبههای فلزی — بهویژه اگر ورق گالوانیزه یا آلومینیوم باشند — مقاومت خوبی در برابر رطوبت، خوردگی و زنگزدگی دارند؛ این ویژگی آنها را برای فضاهای بیرونی یا صنعتی مناسب میسازد.
- پایداری بالا و طول عمر بیشتر: طبق بعضی منابع، جعبه تقسیم فلزی میتواند دوام بسیار خوبی داشته باشد و در شرایط مناسب بیش از ۱۰–۱۵ سال یا حتی بیشتر خدمت کند.
- امکان ارت و حفاظت بهتر الکترونیکی: فلز رسانا است؛ بنابراین اگر کابل یا غلاف فلزی استفاده شده باشد، بدنه فلزی اجازه میدهد اتصال زمین (ارت) برقرار شود — که برای ایمنی ضروری است
مزایا و معایب استفاده از جعبه تقسیم فلزی
مزایا استفاده از جعبه تقسیم فلزی
- مقاومت بالا در برابر ضربه، فشار، حرارت و شرایط سخت محیطی؛
- دوام و طول عمر قابل قبول حتی در محیطهای بیرونی یا صنعتی؛
- امکان ارت و ایمنی بیشتر در سیمکشی با کابل یا conduit فلزی؛
- مناسب برای شرایطی با سیمکشی سنگین، کابلهای زیاد یا وزن زیاد روی باکس؛
- احتمال آسیبدیدگی کمتر نسبت به باکس پلاستیکی در اثر عوامل مکانیکی یا حرارتی.
معایب استفاده از جعبه تقسیم فلزی
- وزن جعبه فلزی نسبت به پلاستیکی بیشتر است؛ نصب و جابهجایی آن ممکن است دشوارتر باشد.
- اگر پوشش مناسب (گالوانیزه، رنگ ضد زنگ یا آببند) نداشته باشد و در معرض رطوبت یا محیط خورنده باشد، امکان زنگزدگی و خوردگی فلز وجود دارد.
- چون بدنه رسانا است، باید حتماً ارت به درستی انجام شود؛ در غیر این صورت بدنه ممکن است خطرناک باشد.
- قیمت و هزینه ساخت/نصب معمولاً بالاتر از جعبه پلاستیکی است.
جعبه تقسیم ضدآب (با استاندارد IP65 / IP67 / IP68 و بالاتر)
جعبه تقسیم ضدآب برای محیطهایی طراحی میشود که احتمال وجود آب، رطوبت، گرد و غبار یا شرایط جوی نامساعد وجود دارد — مانند فضای باز، محیطهای بیرونی ساختمان، فضای باز کارخانهها، باغها، محوطه پارکینگ، فضای دور ساختمان، زیر زمین و هر محلی که سیمکشی یا اتصالات برق در معرض باران، رطوبت یا غبار قرار بگیرند. همچنین در پروژههای صنعتی، کارگاهی یا زیرساختهایی که سیمکشی و کابلها ممکن است در معرض پاشش آب، شستوشوی محیط، رطوبت بالا یا شرایط سخت محیطی باشند — مانند تأسیسات بیرونی، نورپردازی خیابانی، تابلوهای کنترل، سیستمهای الکترونیکی یا الکتریکی در فضای باز — جعبه تقسیم ضدآب انتخاب معقول و امنی است.
اگر قرار است تجهیزات الکترونیکی یا مدارهای برقی خارج از ساختمان نصب شوند (مثلاً برای روشنایی بیرونی، پمپ آب، تابلو کنترل بیرونی، تجهیزات مخابراتی)، استفاده از جعبه تقسیم ضدآب با درجه حفاظتی بالا (IP65 به بالا) کمک میکند تا از نفوذ آب، گرد و غبار یا آسیب محیطی جلوگیری شود. ویژگیها و دوام جعبه تقسیم ضدآب
- این باکسها دارای گسکت / واشر عایق و درب آب‑بند هستند؛ یعنی مهر و موم دقیق — اغلب با پلاستیک فشرده (مثل ABS یا پلیکربنات) یا فلز مقاوم — دارند تا از نفوذ آب، رطوبت یا گرد و غبار جلوگیری شود.
- بسته به کلاس حفاظتی:
- مدلهای با IP65 در برابر پاشش آب و باران مقاوماند (یعنی در برابر جت آب کمفشار یا باران محافظت دارند).
- مدلهای با IP67 معمولاً میتوانند برای مدتی کوتاه در زیر آب — مثلاً در عمق حدود ۱ متر — قرار بگیرند (غوطهوری موقت).
- مدلهای با IP68 حتی برای غوطهوری طولانیتر یا شرایط مرطوب پایدار مناسباند؛ بنابراین برای فضاهایی با رطوبت دائمی یا احتمال تماس مداوم با آب گزینهای محکماند.
- از لحاظ دوام: اگر جعبه ضدآب با مواد مناسب (پلاستیک مقاوم در برابر UV/humidity یا فلز مقاوم با روکش ضدزنگ) ساخته شده باشد، میتواند سالها در محیط بیرونی دوام بیاورد؛ هم در مقابل باران و رطوبت، هم در برابر ضربه، گرد و غبار و تغییرات دما
- ضمن اینکه برخی مدلها دارای مقاومت در برابر ضربه (impact resistance) و مقاومت در برابر خوردگی هستند، که این موضوع دوام و ایمنی بلندمدت را تضمین میکند
مزایا و معایب استفاده از جعبه تقسیم ضدآب
مزایا استفاده از جعبه تقسیم ضدآب
- امنیت بالا برای سیمکشی و اتصالات در محیط باز یا مرطوب — از نفوذ آب یا گرد و غبار جلوگیری میکند، بنابراین خطر اتصال کوتاه، زنگزدگی یا خرابی کاهش مییابد.
- مناسب برای پروژههای بیرونی و صنعتی — نورپردازی خیابان، پمپ آب، تابلوهای اعلان یا کنترل، فضای باز و محیطهایی با شرایط نامساعد جوی.
- دوام و طول عمر زیاد — اگر جعبه با استاندارد مناسب و مواد مقاوم ساخته شده باشد، سالها بدون نیاز به تعویض یا تعمیر کار میکند.
- انعطافپذیری در انتخاب مدل با توجه به نیاز — بسته به اینکه لازم است فقط در برابر باران مقاوم باشد (IP65) یا حتی زیر آب بدر بماند (IP67 / IP68)، میتوان مدل مناسب را انتخاب کرد.
معایب استفاده از جعبه تقسیم ضدآب
- اگر ورودی کابلها یا نقاط اتصال به خوبی آببندی نشوند (مثلاً گلند مناسب انتخاب نشود یا سوراخ اضافی ایجاد شود)، سطح حفاظتی کاهش مییابد — بنابراین نصب دقیق اهمیت دارد.
- برای کاربردهای خیلی سنگین یا شرایط بسیار صنعتی (مواد شیمیایی، خورندگی شدید و …) ممکن است لازم باشد جعبه ضدآب فلزی با روکش خاص یا ضد خوردگی انتخاب شود تا دوام بیشتری داشته باشد.
- اگر نور خورشید مستقیم یا شرایط UV در محل وجود دارد، پلاستیک باید مقاوم در برابر UV باشد؛ در غیر این صورت ممکن است به مرور شکننده یا ترکخورده شود.
نکات کلیدی در انتخاب جعبه تقسیم مناسب
🎯 انتخاب سایز مناسب
- سایز جعبه باید بر اساس تعداد سیمها، کابلها و اتصالات داخل آن تعیین شود. اگر باکس خیلی کوچک باشد، سیمها فشرده میشوند، فضای کافی برای خمها و اتصالات نیست و خطر گرم شدن یا تماس ناایمن وجود دارد.
- همچنین اگر احتمال اضافه شدن انشعاب در آینده باشد، باکس را کمی بزرگتر بگیرید تا فضای اضافی برای توسعه وجود داشته باشد.
🔌 تعداد ورودی و خروجیها / مسیرهای کابل
- باید دقت کنید که جعبه تقسیم دارای تعداد کافی ورودی/خروجی (برای کابلها یا لولهها) باشد؛ یعنی جایی برای ورود کابل اصلی و خروج شاخههای متعدد وجود داشته باشد.
- اگر سیمکشی پیچیده یا با انشعابات زیاد دارید، جعبه با ظرفیت و سوراخ مناسب انتخاب کنید تا کابلها به هم فشار نیاورند و مرتب باشند.
🔐 درجه حفاظتی – استاندارد IP (یا معادلها)
- اگر جعبه در محیط داخلی خشک استفاده میشود، سطح حفاظتی میتواند پایینتر باشد. اما برای فضاهایی با رطوبت، باران، گرد و غبار یا فضای باز، لازم است جعبه دارای درجه حفاظت مناسب باشد (مثلاً IP65 یا بالاتر).
- درجه IP نشان میدهد که جعبه در برابر ورود ذرات (گرد و غبار) و نفوذ آب تا چه حد محافظت دارد. انتخاب درست IP کمک میکند که جعبه دوام و ایمنی لازم را داشته باشد.
💡 نوع سیمکشی و نصب (توکار/روکار، لولهکشی، دایرکت و …)
- اگر سیمکشی شما با لوله (کاندوییت) یا conduit انجام میشود، باید جعبه تقسیم طوری باشد که ورودی مناسب برای لوله داشته باشد — یعنی سوراخ یا گلند مناسب.
- برای سیمکشی ساده یا انتقال سریع (دایرکت) در فضاهای داخلی که ظاهر سیم اهمیت ندارد، جعبه روکار ممکن است کافی باشد. ولی اگر سیمکشی داخل دیوار یا سطحی کار میکنید یا نیاز به نظم و زیبایی دارید، مدل توکار یا با پوشش مناسب را انتخاب کنید.
- ضمناً اگر در محیط صنعتی یا محیطی با شرایط سخت هستید (رطوبت، گرد و غبار، ضربه، فضایی باز)، جعبهای با جنس و ساختار مقاومتر (فلزی یا با بدنه مقاوم) انتخاب شود.
نکات مهم هنگام نصب جعبه تقسیم
در ادامه چند نکتهٔ مهم که باید هنگام «نصب جعبه تقسیم» در نظر بگیری — بهویژه بر پایه استانداردها و الزامات ایمنی — توضیح میدهم:
- جعبه تقسیم نباید در محلهای مرطوب، بدون تهویه یا با تجمع رطوبت نصب شود مگر اینکه جعبه مخصوص فضای مرطوب با درجه حفاظت (مثل IP مناسب) باشد. در غیر این صورت خطر زنگزدگی، نفوذ رطوبت به اتصالات و خرابی وجود دارد.
- باید مکانی برای نصب انتخاب شود که دسترسی برای تعمیر یا بازدید راحت باشد — مثلاً آسان برای باز کردن درپوش، بدون مانع، و نه در فضایی که با لولههای آب، بخاری یا وسایل دیگر تداخل داشته باشد.
- در محیطهایی با احتمال گرد و غبار، رطوبت، یا شرایط سخت — مثلاً کارگاه، زیرزمین، فضای باز — از جعبه با جنس و ساختار مناسب (فلزی یا با بدنه مقاوم و آببند) استفاده شود تا دوام و امنیت سیستم تضمین گردد.
- باید از گلند (bushing / cable clamp) مناسب برای ورودی و خروجی کابلها استفاده کرد تا لبههای تیز بدنه با عایق کابل تماس نگیرند — در غیر این صورت ممکن است به عایق آسیب برسد و خطر اتصال کوتاه یا شوک الکتریکی افزایش یابد.
- نباید جعبه را بیش از ظرفیت پر کرد؛ پر کردن بیش از حد سیمها در یک جعبه باعث تجمع حرارت، فشار بر عایق سیمها، و احتمال اتصال کوتاه یا آتشسوزی میشود. بنابراین براساس تعداد و ضخامت سیمها اندازه مناسب انتخاب شود.
- سیمها باید با طول مناسب داخل جعبه باشند — نباید خیلی کوتاه باشند که اتصال دشوار شود، یا خیلی فشرده قرار بگیرند؛ این کمک میکند اتصالات مطمئنی ایجاد شود و سیمها تحت فشار نباشند.
- مسیر کابل زمین یا اتصال ارت بلند و پر امپدانس
‑ اگر اتصال به زمین از راهی با مقاومت بالا یا طول زیاد عبور کند، SPD نمیتواند جریان گذرا را به سرعت به زمین ببرد، و عملکرد آن مختل میشود. - نصب دور از نقطه مصرف یا تابلو اصلی
‑ نصب SPD خیلی دور از تجهیزات یا تابلو برق، باعث افزایش امپدانس مسیر و کاهش کارایی میشود. - عدم تطابق ولتاژ یا نوع با سیستم
‑ مثلاً انتخاب SPD با ولتاژ نامی پایینتر از نیاز یا عدم انطباق با نوع سیستم (تکفاز، سهفاز، AC/DC) میتواند منجر به عملکرد ضعیف شود. - نادیده گرفتن نگهداری و بررسی دورهای
‑ حتی اگر انتخاب و نصب درست باشد، اگر SPD پس از عملکرد دچار آسیب، تغییر مشخصات یا فرسودگی شود ولی بررسی نشود، حفاظت قطع میشود. - نصب بدون رعایت استانداردها و دستورالعمل تولیدکننده
‑ مثلا عدم رعایت حداقل فاصلهها، پیچیدن کابلها، اتخاذ مسیرهای پیچخورده، استفاده از کابلهای نازک برای اتصال ارت.
اشتباهات رایج در انتخاب و نصب جعبه تقسیم
🔹 انتخاب سایز خیلی کوچک یا نامناسب
- یکی از پرتکرارترین خطاها این است که باکس را برای تعداد سیمها یا کابلهای بیشتر از ظرفیتش انتخاب میکنند؛ یعنی بدون محاسبه دقیق، تعداد انشعابات زیاد را در جعبهای با فضای کم جا میدهند. این باعث میشود سیمها تحت فشار باشند، عایقها آسیب ببیند، سیمها داغ کنند و در بدترین حالت خطر اتصال کوتاه یا آتشسوزی وجود داشته باشد.
- وقتی جعبه خیلی کوچک باشد، دسترسی برای تعمیر، تغییر یا اضافه کردن کابل/انشعاب جدید به سختی انجام میپذیرد — و این عملاً نظم سیستم را به هم میزند و نگهداری را دشوار میکند.
🔹 استفاده از جعبه یا قطعات بیکیفیت / نااستاندارد
- استفاده از باکسهایی با پلاستیک یا فلز بیکیفیت، یا بدون حفاظت مناسب باعث میشود در برابر عملیات سادهای مثل لرزش، رطوبت، گرد و غبار یا ضربه مقاومت کافی نداشته باشند.
- اگر پوشش (درب / درپوش) مناسب نباشد یا جعبه در محیطی نامناسب نصب شود — مثلاً فضای مرطوب یا بدون حفاظت — امکان خوردگی، زنگزدگی یا نفوذ رطوبت به سیمها وجود دارد که خطرات جدی به همراه دارد.
🔹 نصب در محل نامناسب یا غیرقابل دسترسی
- گاهی جعبه تقسیم در محلهایی نصب میشود که بعداً در دسترس نیستند؛ مثلاً پشت دیوار بدون درپوش قابل باز شدن، پشت پانل یا زیر سقف بدون امکان بازدید. این کار تعمیر، بازنگری یا اضافه کردن انشعاب در آینده را دشوار — و گاهی غیرممکن — میکند.
- اگر جعبه محکم نصب نشود — یعنی به دیوار یا سطح با بست، براکت یا پیچ مناسب متصل نشده باشد — با گذشت زمان و جابهجایی ساختمان یا لرزش ممکن است اتصالات سست شوند، سیمها کشیده یا قطع شوند و خطرات ایمنی افزایش یابند.
🔹 بیتوجهی به سایر الزامات ایمنی: سیمکشی نامناسب داخل باکس
- عدم استفاده از گلمَند (clamp / bushing) برای ورودی کابلها — یعنی کابلها مستقیماً از لبههای تیز باکس عبور داده شوند — میتواند عایق سیمها را بشکافد و خطر اتصال کوتاه یا شوک وجود داشته باشد.
- پر کردن بیش از حد باکس با سیم یا انشعاب زیاد (over-crowding) باعث تجمع حرارت، کاهش تهویه و افزایش احتمال اتصال کوتاه یا آتشسوزی میشود.
- گاهی پس از نصب، فراموش میشود درپوش جعبه گذاشته شود؛ این اشتباه سیمها را در معرض گرد و غبار، رطوبت، تماس فیزیکی یا جوندگان قرار میدهد — یعنی بخش مهمی از ایمنی از بین میرود.
سوالات متداول در زمینه خرید و نصب جعبه تقسیم برق توکار و روکار
- بله — جعبه تقسیم برای حفاظت از اتصالات سیمها، ایمنی و سامان دادن سیمکشی ضروری است. سیمها یا کابلها اگر مستقیماً به هم وصل شوند یا در معرض دید/تماس باشند، خطر برقگرفتگی یا اتصال کوتاه بالا میرود.
- در برخی دستگاهها یا تجهیزات ممکن است بدنه خودشان محفظه حفاظت سیم داشته باشند؛ در آن حالت نیازی به جعبه جدا نیست. اما اگر سیمها به هم وصل شوند یا بخواهند انشعاب بگیرند، جعبه تقسیم ضروری است.
- انتخاب بین روکار یا توکار بستگی دارد به نوع ساختمان، نیاز به دسترسی، زیبایی فضای داخلی و حجم سیمکشی. جعبه توکار ظاهر مرتبتر و مخفیتری دارد، مناسب منازل و فضاهای داخلی است.
- اگر دسترسی سریع، تعمیر راحت یا سیمکشی با لوله و مسیر بیرونی مد نظر است، جعبه روکار گزینه بهتری است.
سایز جعبه باید متناسب با تعداد و ضخامت کابل/سیم و تعداد خروجی/انشعاب باشد. اگر جعبه خیلی کوچک باشد، سیمها فشرده میشوند و امکان اتصال کوتاه، گرمای بیش از حد یا خراب شدن عایق وجود دارد. همچنین اگر احتمال دارد در آینده انشعابات بیشتری اضافه شود، بهتر است باکس کمی بزرگتر انتخاب شود تا فضای کافی وجود داشته باشد.
بله — اگر جعبه در محیط مرطوب، فضای باز، بیرون ساختمان یا جایی با گردوغبار نصب میشود، باید جعبهای با سطح حفاظتی مناسب انتخاب شود (مثلاً با مقاومت در برابر آب و گرد و غبار). در محیطهای داخلی و خشک، جعبه با درجه حفاظتی سادهتر ممکن است کافی باشد، ولی باز هم باید بدنه و درپوش استاندارد داشته باشد تا از تماس ناخواسته با سیمها جلوگیری شود.
معمولاً جعبه تقسیم باید قابل دسترسی باشد؛ یعنی نباید بهگونهای نصب شود که برای باز کردن آن نیاز به تخریب دیوار یا ایجاد دسترسی خاص باشد. این مسئله هم برای ایمنی و هم برای تعمیرات آینده مهم است. اگرچه در برخی ساختمانها جعبه توکار داخل دیوار قرار میگیرد، اما درپوش آن باید قابل باز شدن باشد تا بتوان سیمکشی یا اتصالات داخل آن را بررسی یا تغییر داد.
بله. جنس بدنه بر دوام، مقاومت نسبت به ضربه، حرارت، رطوبت و شرایط محیطی تأثیر دارد؛ بنابراین باید متناسب با کاربرد (مسکونی، صنعتی، بیرونی و...) انتخاب شود. برای محیطهای صنعتی، فشار، رطوبت یا خطر خوردگی، جعبه فلزی یا مقاومتر مناسبتر است؛ برای فضاهای معمولی داخلی، پلاستیکی هم ممکن است کافی باشد.